Alles over Duurzaam Nieuw Organiseren in de nieuwe tijd

Duurzaam Nieuw Organiseren

De leraar als coach

artikel

vlinder

23 / 12 / 2016

‘De belangrijkste taak van een leraar is om een hele goede coach te zijn voor leerlingen bij hun leerproces.’ Aan het woord is Sjef Drummen, onderwijskunstenaar en medeoprichter van Niekée in Roermond, een school waar geen klaslokalen zijn, waar geen huiswerk wordt gegeven; een school waar daarentegen agile learning en leren van het leven zelf hoog in het vaandel staan.  

‘Wist je dat de hersenen pas volledig gerijpt zijn bij 28 jaar? In het huidige onderwijssysteem leggen we daarmee veel te vroeg belangrijke beslissingen aan leerlingen voor, waar ze nog helemaal niet aan toe zijn. Ondertussen zorgt de leeromgeving niet voor welbevinden bij de leerling.’ We bespreken wat het psychologisch betekent wanneer een leraar hardop cijfers voorleest, inclusief onvoldoendes. Wat het betekent om leerlingen uit de les te zetten. Drummen: ‘Dat is wetenschappelijk aantoonbaar – neurologisch, pedagogisch, sociaal, psychologisch – ronduit slecht. Slecht voor het creëren van een vertrouwensband, slecht voor het zelfvertrouwen. Toch is dat wat we dagelijks doen in het reguliere onderwijs. Niet voor niets valt nu 40% in het eerste jaar in het HBO uit.’ Drummen voegt er aan toe: ‘Er is vaak niet geïnvesteerd in het ‘zijn’ van de kinderen. Bij Niekée is de opdracht aan de leraren van de onderbouw: zorg dat alle leerlingen aan het eind van de onderbouw barsten van het zelfvertrouwen.’

Schelden als pedagogische kans
Drummen stelt: ‘Elk kind mag elk gedrag hebben dat het vertoont. Als het niet sociaal wenselijk is, omdat een kind onbeschoft taalgebruik hanteert, is het aan de pedagoog om het kind weer sociaal wenselijk gedrag te laten vertonen. Drummen: ‘Ik vind dat pedagogisch gezien echt een kadootje: je kunt daar als leraar zo veel mee doen. Het is in één keer duidelijk dat er iets is dat de leerling echt raakt, je weet nu dat hij emotioneel in disbalans is: zijn limbische systeem heeft het overgenomen van zijn neo-cortex.’

Mini-college over het brein
Hoe zat het ook alweer met de hersenen? Ons brein heeft drie lagen. De hersenstam, het limbisch systeem en de neo-cortex. De hersenstam, oftewel ons reptielenbrein, is 380 miljoen jaar oud. Daarmee besturen we belangrijke levensfuncties zoals temperatuur, hartslag, ademhaling en bloeddruk. Het limbische systeem waar Drummen het over heeft, is het zogenaamde primitieve deel van de brein. Hier zetelen bijvoorbeeld onze emoties, dit deel is betrokken bij affectieve leerprocessen en bij de evaluatie van straf en beloning.  Onze sociale overleving binnen de groep is hier ook voor een groot deel van afhankelijk. Dat limbische systeem is 130 miljoen jaar oud. En dan is er nog onze neo-cortex, waar we zo trots op zijn: dat laatste is 100.000 jaar oud. Als je de tijd dat we over onze neo-cortex beschikken, afzet tegen 380 miljoen jaar evolutie, dan denken wij pas één seconde in een filmpje dat vijftig minuten duurt.

 

Drummen legt uit: ‘Als de docent zelf boos zou worden en zou roepen: “Eruit jij!”, dan zou hij zich hebben laten verleiden om zelf ook vanuit zijn primitievere brein te reageren. Het is de pedagogische taak van de docent de leerling uit te nodigen om het limbische systeem te verlaten en te leren om minder primitief te reageren. Dat doe je niet door als leraar zelf te ontploffen en iemand woedend de klas uit te sturen. Dan laat je zien dat je zelf niet verder kunt komen dan het limbisch systeem.’ Drummen legt bloot dat precies dit is wat je veel ziet gebeuren in het bestaande onderwijs: het kind zou niet volgens het limbisch systeem mogen reageren, maar die heeft daar – gezien zijn onvolgroeide hersenen – nog de grootste moeite mee. Logisch dat hij zijn emoties in veel gevallen nog niet kan hanteren. ‘Sterker nog,’ stelt Drummen, ‘een puber denkt niet, een puber voelt. En de leraar mag in veel reguliere onderwijssituaties zijn limbische systeem juist wél gebruiken, maar díe zou nu juist beter moeten weten!’

We komen erop dat je eveneens een appel doet op het limbische systeem wanneer je angst aanwakkert, wanneer je het onbehagen voedt en met agressie op een ander reageert. Mij schieten meteen de namen van Trump en Wilders te binnen. Ik bedenk: de demagoog doet een rechtstreeks appel op je limbische systeem; de ware pedagoog doet een appel op je om je neo-cortex vaker te gebruiken.

Coachingsvaardigheden bij uitstek
Drummen verwoordt zijn visie verder: ‘Wij willen kinderen juist leren om vastberaden de onzekerheid van morgen te omhelzen. De onzekerheid van morgen geeft energie aan groei.’ Op de vraag welk pedagogisch hulpmiddel je dan hebt, antwoordt Drummen dat de sleutel bij de docent ligt. ‘Van de docent mag verwacht worden dat hij voorbeeldgedrag laat zien. De leerling kijkt immers via voorbeeldgedrag af welke reacties behoren bij welke positie en situatie.’ De sleutels die leraren hebben zijn coachingsvaardigheden bij uitstek, te weten: vragen stellen en vooral vertrouwen geven.
Drummen legt uit: ‘Een leraar stelt bijvoorbeeld – direct nadat een leerling hem uitscheldt – de vraag: “waarom zeg je dat?” Daarmee verleidt hij de leerling om reflectie op zijn gedrag toe te passen. Wie reflecteert maakt gebruik van zijn neo-cortex. Dat betekent dat het de rol van een docent is om heel veel vragen te stellen.’ Door vragen te stellen verhoog je als het ware het gesprek naar een volgend niveau. Zo verhef je de leerling. ‘Wij willen kinderen vleugels geven gedurende hun tijd bij ons. Niet voor niets heet onze school Niekée, naar de Griekse Godin van de overwinning die vleugels had.’

Aangezien iedereen anders is, heeft iedereen ook op een andere manier zijn eigen vleugels te ontwikkelen. Drummen besluit met een metafoor: ‘De nieuwe leraar is als een sherpa, die zal zorgen dat iedere leerling – iedere bergbeklimmer die zich aanmeldt – zijn top bereikt. Die top bereikt hij – niet omdat de leraar de weg kent, maar omdat de leraar de klimmer kent en omdat hij vertrouwd is met de geheimen en de veranderlijkheid van de berg.’

Drs Guido van de Wiel is schrijver en ghostwriter van managementboeken, verbonden aan onder meer Verdraaide organisaties en De veranderbrigade. Hij is executive coach bij de business schools Rotterdam School of Management en TIAS School for Business and Society. Eind 2015 is hij verkozen tot Trendwatcher of the Year 15-16. www.wheelproductions.nl

Deze column verscheen eerder in het e-zine van het Tijdschrift voor Coaching.

Reageer

Uw e-mailadres wordt niet getoond bij uw reactie. Velden gemarkeerd met een * zijn verplicht.

Gebruik Gravatar om automatisch een avatar of foto naast uw naam te tonen.

Laatste reacties

  • Peter“Mooi initiatief! In de Emtée kun je trouwens elke dag soep kopen van verspilde groenten, gemaakt door de verspillingsfabriek! Check http://deverspillingsfabriek.nl/producten” op Soep eten tegen voedselverspilling
  • Peter Samwel“Zondag in De Ontmoeting aan de Emmalaan 1 in Bennekom om 10.30u: het verhaal van Lia Hol middenin de Paasviering, met als thema: 'Herinneren' Dank...” op Pasen, de dag waarop een vlinder...
  • Peter Bolhuis“@ Jitske: prima streven, waarbij de door Willem geschetste culturen blijvend kunnen veranderen. Verandering treedt altijd binnen vanaf de randen van een cultuur, daar waar...” op Inclusie: wat is dat?
  • Willem van Es“Jitske, ik mis assimilatie (denk aan de politiecultuur of de artsencultuur. Aanpassen of oprotten).” op Inclusie: wat is dat?

Inspiratie

Behavior is the mirror in which everyone shows their image
Goethe
Verandermanagement is het organiseren van verlangen
Hans van Rosendaal
Ingeving. Zullen we besluiten dat iedereen intrinsiek gemotiveerd IS, maar dat we organisaties daarop niet hebben ingericht?
Evert Pruis
CFO asks CEO:"What happens if we invest in our people & then they leave us?" CEO: 'What happens if we don't, and they stay?"
Onbekend

Duurzaam Nieuw Organiseren is powered by

NVO2


Duurzaam dankzij deze partners:

  • NVO2
  • CSR Academy
  • De Baak
  • POGG
  • Go Beyond MBA
  • Managenmentboek
  • Managementsite.nl
  • Duurzaam Door
  • Slow Management