Alles over Duurzaam Nieuw Organiseren in de nieuwe tijd

Duurzaam Nieuw Organiseren

Transitie in onderwijs

artikel

Theory_U

20 / 10 / 2014

Houden we onszelf gevangen of komen we voorbij het eigen gelijk?

Er valt Femmy Wolthuis iets op in het spreken over goed onderwijs in Nederland en ze is benieuwd of je het herkent. ‘Ik zie veel mensen die menen te weten hoe het onderwijs er in Nederland uit zou moeten zien. Ik zie ook veel mensen gelijk hebben. En ik zie hoe mensen elkaar over en weer zowel impliciet als expliciet verwijten maken over de manier waarop de ander omgaat met het onderwijs in Nederland.’ Met een paar recente voorbeelden leidt zij ons naar het appèl dat er in doorklinkt, voor alle betrokken mensen, inclusief zichzelf.

Op 31 augustus verschijnt in Trouw een interview met Claire Boonstra onder de titel Scholen, kom uit die kramp. Boonstra is gestart met Operation Education en heeft als doel ‘het denken over onderwijs op zijn kop te zetten’. In het artikel benoemt Boonstra een aantal zaken dat volgens haar niet goed gaat in het onderwijs en ze geeft aan hoe het volgens haar wel moet.

‘We weten tegenwoordig heel veel over hoe leren werkt. En de kennis daarover strookt totaal niet met hoe ons onderwijs is geregeld.’

‘Je moet kijken waarop een kind ‘aangaat’. Elk kind verdient dat, om gezien te worden. Waarom zou je dat niet faciliteren op school?’

In de reacties is te zien wat het gevolg is van deze stelligheid en in mijn ogen soms ook neerbuigende manier van dingen voor het voetlicht brengen. Er ontstaan twee ‘kampen’ met voor- en tegenstanders, waarbij het  ‘geweldig is waarmee Claire Boonstra bezig is’ of ‘mevrouw Boonstra wordt uitgenodigd om zelf voor de klas te komen staan en alle kinderen die nu blijkbaar helemaal niet tot hun recht komen, zelf les gaat geven op een leuke, inspirerende, motiverende manier.’ De vruchtbare uitwisseling die nodig is om te komen tot mooi onderwijs in Nederland en het leren van elkaar is in deze gespreksvoering niet te vinden.

Een ander voorbeeld. Het blog van René Kneyber, waarin hij reageert op het boek Onderwijshelden dat op 13 september is verschenen. ‘Er is geen leraar die een adviseur, trainer, ondernemer beschouwt als een held.’ In zijn ogen is de leraar, die dagelijks met een groep kinderen aan het werk is binnen het onderwijs, de held.

Dat Kneyber – docent wiskunde op het Oosterlicht college en samensteller van het Alternatief, weg met de afrekencultuur – niet zit te wachten op mensen van buitenaf die het allemaal beter weten, kan ik me goed voorstellen. Door hierop te reageren vanuit ‘ik weet hoe het eraan toegaat in de klas en dus wat er wel en niet kan in onderwijsvernieuwing’ zie ik als een herhaling van wat de ander wordt verweten, namelijk ‘weten hoe het zit’.

En zo houden we elkaar gevangen. Zo wordt het een ‘tegen elkaar’ in plaats van ‘met elkaar’. Zo blijft het een discussie en wordt het geen dialoog. Terwijl dat mijns inziens de basis is om het onderwijs in Nederland op een inspirerende manier vorm te geven; gezamenlijk het ideaal voor onderwijs in Nederland formuleren en vanuit ieders expertise daaraan een bijdrage leveren.

Zover is het nog niet. Wat gebeurt hier? Zoals ik in een vorig blog schreef, ben ik in de loop van de tijd gaan zien hoe vaak en hoe gemakkelijk ikzelf denk te weten ‘hoe het moet’, wat er ‘goed’ is, waar het ‘naartoe moet’. Ik kan heel gemakkelijk een oordeel hebben over iets of iemand. Daarmee plaats ik mezelf boven de ander, hoog en droog. Door mezelf boven alles en iedereen te plaatsen, maak ik mezelf onschendbaar. Ik kan niet worden geraakt, want ik weet hoe het zit. Stel je eens voor dat ik het niet zou weten? Veel te eng. Ik zou dan ook heel veel controle verliezen. Mezelf boven de ander stellen, voelt misschien veilig, het is ook alleen.

Ik heb ontdekt op welke manier ik uit deze stelligheid en oordelen kan blijven. Allereerst kan ik het steeds beter uithouden in het niet-weten. En ja, dan verlies ik controle. Gek genoeg dient zich dan altijd iets aan dat ik niet had kunnen verzinnen en eigenlijk nog veel beter is.

kernkwaliteiten

Daarnaast is het behulpzaam me – met behulp van het kernkwadrant van Daniel Ofman – te realiseren dat de stelligheid, het verkondigen van meningen en weten hoe de wereld eruit moet zien een ‘teveel van het goede’ is. Het is een doorgeschoten kwaliteit, ook wel valkuil genoemd.

Stelligheid kan bijvoorbeeld een vervorming zijn van gedrevenheid of betrokkenheid. Of we zetten het ‘ergens voor staan’ teveel in. De uitdaging is het positief tegenovergestelde: naar elkaar luisteren om zo gezamenlijk te ontdekken waar het naartoe wil met ons onderwijs.

Op woensdag 1 oktober is de eerste bijeenkomst van United4Eduation. Dit is een collectief dat – ik citeer de website – ‘in duizend dagen een stevige basis wil leggen voor de transitie van het Nederlandse onderwijs. Echte transitie – een nieuw gezichtspunt vanuit een nieuwe oriëntatie, geen blauwdruk – duurt langer dan duizend dagen, maar we willen de beweging, die leidt tot een totale transitie, in die tijd onomkeerbaar in gang zetten.’

Blijkbaar voelen velen van ons dat het tijd is voor verandering en zoeken we naar hoe dit vorm te geven.

Transitie, of transformatie, is een van binnen naar buiten gericht proces. Een vrij maken van potentieel. Het gevaar bestaat dat we op basis van wat we reeds kennen en weten tot andere vormen van onderwijs willen komen. Dit wordt een herhaling van zetten en geeft geen duurzame verandering. De vele onderwijsvernieuwingen die hebben plaatsgevonden zijn daarvan een voorbeeld.
Theory_U

 

Einstein zei het al: ‘Je kunt een probleem niet oplossen op het niveau waarop het is ontstaan’. We worden uitgenodigd met elkaar naar een ander niveau van kennis te gaan. Het model van Theory U van Otto Scharmer beeldt dit goed uit.

Het vraagt van ons het loslaten van eigen meningen en ideeën over wat ‘goed onderwijs’ is. Het nodigt ons uit onze oordelen, gevoelens en eigen drijfveren te onderzoeken en los te laten. Om vervolgens met een open geest, een frisse blik en de bereidheid ons in te zetten voor het grotere geheel te observeren en te luisteren. En daarna op kleine schaal de glimpen die we hebben opgevangen van nieuwe vormen van onderwijs vorm te geven en te toetsen.

Doe je mee?

Femmy Wolthuis is organisatie- en loopbaancoach in het onderwijs.

6 reacties

  1. 25 / 10 / 2014

    Beste Femmy,

    Je slaat de spijker op z’n kop: Betwijfel je eigen waarheid.
    Dit geldt inderdaad voor de leerkrachten en schoolleiders, én voor de externe adviseurs. Helaas is dit een hele hardnekkige houding, en niet alleen in het onderwijs, die nu ook is overgeslagen op ouders. Allemaal lijken we het beter te weten.
    Ofman, Scharmer en vele anderen bieden handreikingen om te zien dat het loslaten van de eigen waarheid de start is van elke innovatie en co-creatie. Speciaal voor schoolleiders heb ik de test van Leiderschapsdomeinen aangepast. De test geeft aan in welk leiderschapsdomein je van nature stapt, en in hoeverre je intentie overeen komt met je gedrag. Het kader van leiderschapsdomeinen laat zien dat ‘jouw keuze ertoe doet’. Dus, zoals jij het al zegt, als je vasthoudt aan je eigen waarheid komt er nooit een dialoog. Bewustworden van wat je oogst, laat je nadenken over het zaaigoed.
    Free to use: https://dl.dropboxusercontent.com/u/72038359/Website%20links/Test%20schoolleider%20_domeinen.pdf

    Hartelijke groet, Vivienne

    • 07 / 11 / 2014

      Beste Vivienne, dank voor je reactie en de link naar het document met leiderschapsdomeinen in relatie tot Theory U! Dat is ook bruikbaar om mijn eigen leiderschap in mijn werk als coach en trainer en in ouderschap te onderzoeken 🙂
      Ik ontdek steeds meer dat het vasthouden aan / uitgaan van je eigen waarheid ook een functie heeft. Het helpt mij om hier zonder oordeel mee om te gaan door nieuwsgierig te zijn naar de bron. Ik leer steeds meer dat mensen bepaald gedrag vertonen met ‘een goede reden’, ook al heb ik daar in eerste instantie last van 😉 Hartelijke groet, Femmy

  2. 26 / 10 / 2014

    Hallo Femmy, Vivienne,

    nog eens een goed jouw blog op me laten inwerken. Het symptoom in het onderwijs is ‘het beter weten’. Om niet ook gelijk in het oordeel te schieten heb ik nog vragen: wat houdt het symptoom in stand? Wat wil het symptoom duidelijk maken? Wat kan er gebeuren met het onderwijs, als het symptoom minder wordt? Wat dient zich dan aan?

    • 07 / 11 / 2014

      Hi Sander, dank voor je vragen. Ze sluiten aan bij mijn reactie op Vivienne zie ik nu 😉

      Wat houdt het symptoom ‘het beter weten’ in stand, wat wil het duidelijk maken? In mijn blog schrijf ik daar al iets over vanuit mijn eigen ervaring. Ik denk – geïnspireerd door de waarnemingen van Bibi Scheuder – dat het terug te voeren is op de plek die je als kind in het gezin hebt ingenomen. Als je als kind (onbewust) voor je ouders / een van je ouders bent gaan zorgen, ben je ‘van je plek’ gegaan en ben je boven je ouders gaan staan. Daar weet jij wat goed is voor de ander, neem je dingen over, ga je dingen dragen die niet van jou zijn. Het is ook de plek waar je leert dingen alleen op te lossen. En je leert hoe je kunt leren – precies waar het over gaat in het onderwijs en waarom er waarschijnlijk veel mensen in het onderwijs te vinden zijn met deze gedeelde achtergrond.
      Ik ben deze door Bibi aangereikte observatie gaan checken bij mensen die werkzaam zijn in het onderwijs en tot nu toe herkent iedereen het.
      Voor mij is ‘het beter weten’ een uitingsvorm van ‘van je plek zijn’ en dat is ook wat ik op vele plaatsen in het onderwijs zie gebeuren: ouders weten het beter dan de directie, de politiek weet het beter dan de leerkrachten, leerkrachten weten het beter dan de directie, etc.

      Wat kan er gebeuren met het onderwijs, als het symptoom minder wordt? Wat dient zich dan aan? Ik zie het volgende voor me (niet uitputtend 😉 ). Dan komt er rust in de klas, doordat de leerkracht zijn/haar leiderschap kan pakken. Dan komt er rust in de school, omdat de kinderen als lid van een familiesysteem worden gezien, warmee de ouders ook de plek krijgen die zij hebben. Dan kunnen mensen elkaar gaan zien zoals ze zijn, ieder met zijn eigen achtergrond en uitdagingen in het leven en is de school ene plek van menselijke ontwikkeling. Dan kan er met de kinderen worden geleerd en ontstaat er een dialoog in plaats van een monoloog.

      Kijk, daarom is ons project om systemisch onderzoek te doen naar het onderwijs zo mooi! Hartelijke groet, Femmy

  3. 28 / 10 / 2014
    Joop Dorresteijn

    Waar zullen we met onze bijdrage aan de komende transitie in het onderwijs beginnen Femmy? Er lijkt zoveel niet meer zo goed te werken… Wat hebben we het onderwijs eigenlijk tot iets ingewikkelds gemaakt! Vergeef je me de stelligheid waarmee ik dit beweer? Gaat het uiteindelijk bij leren niet om eenvoudige, bijna vanzelfsprekende processen? Vanzelfsprekend…., mooi woord… Het kind dat, waar ook ter wereld, speels, van harte, bijna vanzelf een moedertaal leert spreken, maar ook het opgroeiende kind, dat in zijn verlangen iets goed te willen doen zich verdiept in een onderwerp, een muziekinstrument leert bespelen, leert dansen, getuigen van schoonheid bij leerprocessen. Misschien hebben we daar té weinig oog meer voor, schoonheid..
    Bij ‘inspiratie’ lees ik dat onderwijs zich zou moeten bezighouden met ‘hoe je moet denken’ en niet met ‘wat je moet denken’. Misschien ligt daar wel de grootste uitdaging voor alle betrokkenen, voor ouders, leerkrachten, politici, beleidsmakers, voor kinderen.
    Ja Femmy, ik denk dat dialoog een sleutelbegrip is. Ik zie nu vooral mensen geloven in uitzichtsloze, gecompliceerde discussies en debatten, standpunten innemen, vaste overtuigingen hebben en daardoor niet zoveel ruimte meer hebben om tussen de regels door te luisteren. Ik mis daarin rust, warmte en poëzie. Er zit té weinig muziek in dat gediscussieer!
    De modellen die jij aanbiedt kunnen ongetwijfeld helderheid scheppen, maar roepen ook wel vragen op bij mij. Misschien hebben we het daar nog wel eens over? Ondertussen gaan we door, met ‘shining eyes’, nietwaar?

    • 07 / 11 / 2014

      Hi Joop, dank voor je mooie reactie. Ja, het mag nog veel meer gaan over schoonheid, over liefde. Waar te beginnen? Bij mezelf. En me keer op keer verbinden met de mensen om me heen, vanuit alles dat er is. Met ‘shining eyes’ 🙂 Hartelijke groet, Femmy

Reageer

Uw e-mailadres wordt niet getoond bij uw reactie. Velden gemarkeerd met een * zijn verplicht.

Gebruik Gravatar om automatisch een avatar of foto naast uw naam te tonen.

Laatste reacties

Inspiratie

Behavior is the mirror in which everyone shows their image
Goethe
Verandermanagement is het organiseren van verlangen
Hans van Rosendaal
Ingeving. Zullen we besluiten dat iedereen intrinsiek gemotiveerd IS, maar dat we organisaties daarop niet hebben ingericht?
Evert Pruis
CFO asks CEO:"What happens if we invest in our people & then they leave us?" CEO: 'What happens if we don't, and they stay?"
Onbekend

Duurzaam Nieuw Organiseren is powered by

NVO2


Duurzaam dankzij deze partners:

  • NVO2
  • CSR Academy
  • De Baak
  • POGG
  • Go Beyond MBA
  • Managenmentboek
  • Managementsite.nl
  • Duurzaam Door
  • Slow Management